طبقه جدید کی متولد شد؟

 

برخی معتقدند که دیگر نمی توان بر مبنای طبقات اجتماعی جوامع جدید را تحلیل کرد اما  هدف ما از بحث پیرامون مفهوم طبقه متوسط این نبوده است که حوادث جاری را باید صرفا بر مبنای تحلیل طبقاتی فهمید. ضمن آنکه  تاکید می کنم بحث  ما پیرامون طبقه متوسط با بحث تعین طبقاتی تفاوتی اساسی دارد. برخی از جامعه شناسان پیشکسوت ایرانی  به بحث شکل گیری طبقه در ایران علاقه نشان داده اند. تحقیقات احمد اشرف و بنوعزیزی در این میان ارزشمند هستند. آنها معتقدند که در  اواخر حکومت قاجار بود که ایران در اقتصاد جهانی به تدریج وارد شد و جوانه های مناسبات  تولید سرمایه داری سربرکشیدند و در هرصورت ایران با جهان غرب مرتبط و متصل شد. همین امر منجر به دگرگونی هایی در ساختار اجتماعی شد، طبقات جدیدی سربر آوردند. این طبقات اگرچه هنوز در اقلیت بودند اما گروههایی از روشنفکران، دیوانسالاران و کارگران صنعتی نوپا را شکل می دادند.

انقلاب مشروطیت بدون حضور این طبقات جدید بلاموضوع می شد. زمزمه های عدالتخانه و مهار قدرت استبدادی و نظایر آن با نقش مطبوعات و قشر روزنامه خوان همنوا بود. اما در این زمان طبقات سنتی یعنی  خان های عشایر، زمین داران بزرگ، تجار سنتی و علمای بانفوذ و افراد مرتبط با خاندان سلطنتی نقش بارزی را در جهت گیری جامعه داشتند.

انقلاب مشروطیت اولین شوکی بود که به کمک قشر نحیف طبقه جدید پدید آمده بود.  در عین حال، انقلاب مشروطیت بدون کمک طبقات سنتی و توده مردم که چندان با آموزه هایی که مشروطیت بر آن سوار بود آشنا نبودند. غیرممکن می نمود. جامعه ایران جامعه ای روستایی بود و شهرها همچنان وابسته به اقتصاد روستایی بودند. آرمان مشروطیت در این انقلاب شکل گرفت. برخی از نمودهای آن مانند عدالتخانه و مجلس شوری برای همیشه باقی ماندند اما بعد از آن در بسیاری از زمانه ها تنها صورتی ظاهری از آن آرمانها  حضور داشت. فراموش نمی کنیم نفس حضور ویرانه های آرمان مشروطیت جوانه های اعتراض و مبارزه را در تمامی دوران پهلوی سبز نگاه داشت و جامعه هیچ گاه تماما به دوران پیش از مشروطیت بازنگشت.

/ 18 نظر / 25 بازدید
نمایش نظرات قبلی
به آقا یا خانم اخطار

لطف بفرمایید این قضایای مافوق سری را قضایی بفرمایید که امکان شکایت برای مشتکا عنه(طرف شکایت) هم فراهم باشد با تشکر از شما

تیبا

در این ناامیدی اسفناک که ذهن رو پر کرده، چقدر خوبه که شما با تحلیل هاتون امید می دین. تمام انرژی ما رو که گرفتن اما این خواندن ها، انگیزه رو برای دویدن بیش تر می کنه! امیدوارم حکایت ما حکایت " کتیبه" ی اخوان نباشه.

س. هزارتو

به عاشق تنها! دکتر الان نیومدن خیلی وقته هستن /شما در خواب عاشقانه به سر می بردین لابد!!!!

شهروز اقبال زاده

با سلام ،بسیار خوشحال است که حسن تصادفی موجب شد به وبلاک شما راه پیدا کند . اگر چه تحولاتی که در چند دهه آخر قرن بیستم روی داد تاثیر عمیقی بر نقش و کارکرد طبقات اجتماعی از خود باقی گذاشت . اما به گمان بنده تعریف جامعه شناختی طبقات اجتماعی درستی و شمولیت خود را بر ویژگی های عام تعاریف طبقات اجتماعی حفظ نموده است و در نتیجه نقش طبقات اجتماعی در رویدادهای سیاسی و اجتماعی و اقتصادی جهان تا اواخر قرن بیستم به هیچ وجه قابل انکار نیست . تنها در اواخر قرن است که مکانیسم هایی که در اثر انفجار اطلاعات و ایفای نقش علوم الکترونیکی مکانیسم های جدیدی را وارد تحولات جامعه بشری نمود . انقلاب الکترونیک را عرض می کند

هابیل

کسی اطلاع درستی از اینکه نطفه این طبقه کی بسته شد ندارد. به قول معروف آبستنی پنهان است و زایمان آشکار. اکنون این فرزند نخواستنی را به هر طریقی سعی می کنند بیاندازند. آدم به یاد داستانهایی می افتد که در آنها حاکم وقت از تولد کودکی که برایش سلطه او خطر آفرین است اطلاع می یابد و شروع به کشتن نوزادان و کودکان می کند. اما تقدیر بالاخره جاری می شود. چه بسا در این داستانها کودک کنایه از طبقه نوظهور باشد. در اینجا باید از لنین یاد کنم که در جایی تلویحا گفته است: رشد طبقه متوسط خطرساز است.

نگاربرای همیشه(یه عاشق تنها)

س.هزارتوی عزیز،من احترام خاصی نسبت به آقای دکتر دارم و قصد توهین نداشتم.کنایه از دوباره باز شدن بود.این شناسه ی اون یکی وبلاگ منه.و من ترجیح می دم به شما توهین نکنم چون از دید خوب که ببینیم.شما منظور من رو درست متوجه نشدی.[لبخند]

رضا

سلام نظرات دانشجویان فلسفه در مورد رابطه زندگی و فلسفه در وبلاگ ادراک مشتاق دیدن نظر شما هستیم استاد گرامی

احمد کاظمی

سلام آقای دکتر مطلبتان خوب بود. اگه لطف کنین یه سری به وبلاگ من بزنید خیلی ممنون می شم. لطفا مرا راهنمایی نیز بفرمائید.

صادق صادقی

سلام این خیلی جالب و سوال برانگیز است که در مورد مفاهیم پایه‌ای مثل طبقه، طبقه‌ی متوسط، شرایط عینی و ذهنی جامعه و موارد مشابه دربین جامعه شناسان و اساتید بزرگ ایران کوچکترین تفاهمی وجود ندارد. بنظر می‌رسد که کار جدی و گسترده‌ای در این زمینه‌ها انجام نشده است . امیدوارم حداقل این امکانات اینترنتی بتواند کمک کند به بحث‌هایی که به شاخت بیشتر جامعه منجر شود. البته این باشخاص بانمکی که دکتر را تهدید کرده‌اند به افشای فلان و بهمان ظاهرا همه چیز را در قیاس با دور و بریهاشان می‌بینند که در پس هر حرکت و سخنی یک رانت و ... نهفته است.